Research: Overzicht van de Europese ETF-markt

Sinds 2005 is EBI Capital de Nederlandse expert op het gebied van indexbeleggen.

Vanzelfsprekend zijn indexgerelateerde beleggingsproducten, zoals ETF’s en indexfondsen, de producten die EBI gebruikt. We vinden het belangrijk om onze inzichten te delen. Dit artikel is gewijd aan de Europese ETF markt.

Sinds de eerste ETF in april 2000 in Europa werd genoteerd, is de markt snel gegroeid in populariteit en omvang. In juni 2025 waren er meer dan 3.100 in Europa gevestigde ETF’s die gezamenlijk $2,6 biljoen aan assets beheerden. Daarmee is het de op één na grootste ETF-markt ter wereld. In de VS gevestigde ETF’s beheren samen $11,5 biljoen aan assets.¹ Hoewel Europese ETF’s veel overeenkomsten vertonen met hun Amerikaanse tegenhangers, hebben ze ook een aantal duidelijke eigen kenmerken.

In dit artikel duiken we dieper in de liquiditeit van de Europese ETF-markt aan de hand van recente data. Onze analyse biedt een aantal belangrijke inzichten over ETF-liquiditeit intraday, over een langere periode en cross-sectioneel.

Op de Europese markt kunnen UCITS ETF’s zowel op de beurs als daarbuiten worden verhandeld.² Met ‘on-exchange’ worden traditionele beurzen bedoeld, zoals Euronext, Xetra en de London Stock Exchange. Deze beurzen zijn zeer transparant, strak gereguleerd en meestal de primaire notering van een ETF.  ‘Off-exchange trading’ omvat multilaterale trading-faciliteiten (MTF’s), systematische internaliseerders (SIs) en over-the-counter (OTC) transacties. Deze platformen bieden alternatieve kanalen voor uitvoering, maar zijn doorgaans minder transparant dan gereguleerde beurzen. Vanwege de ETF-structuur, die een extra laag liquiditeit biedt via het creatie- en terugkoopmechanisme, worden grote bloktransacties vaak buiten de beurs uitgevoerd, bijvoorbeeld via RFQ-platforms (request-for-quote).

Omdat de Europese ETF-markt wordt gedomineerd door institutionele beleggers, die vaker grote orders plaatsen, is de handel buiten de beurs goed voor ongeveer 70% van het totale ETF-handelsvolume.³ Terwijl alle ETF-transacties in de VS worden gerapporteerd en gepubliceerd via een geconsolideerde tape, bestaat er in Europa geen dergelijk uniform rapportagesysteem. Om deze reden concentreren we ons in dit artikel uitsluitend op de activiteiten op de beurs. Hoewel hiermee niet de volledige omvang van de ETF-liquiditeiten en -volumes op de beurs worden vastgelegd, biedt het toch waardevolle inzichten in het liquiditeitspatroon intraday, over een bepaalde periode en tussen ETF’s.

Om de Europese markt te onderzoeken, hebben we een uitgebreide dataset samengesteld met tick-by-tick handels- en quotedata voor UCITS ETF’s, waarbij elke opname overeenkomt met een unieke notering van een ETF-aandelenklasse.⁴ Wij richten ons op aandelen- en obligatie-UCITS-ETF’s die genoteerd staan in het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Italië, Zwitserland, Frankrijk en Nederland, met een beheerd vermogen (AUM) van ten minste $100 miljoen per juni 2025. Fondsen van fondsen, hefboomfondsen en inverse/shortfondsen sluiten we uit van de steekproef. De set ETF’s, inclusief hun beleggingscategorieën en beleggingsstijlen, is afkomstig van Morningstar. De intraday tick-data is afkomstig van LSEG. We gebruiken deze data om verschillende belangrijke microstructuurstatistieken te berekenen voor de periode van januari 2024 tot en met juni 2025.

Figuur 1 vat de belangrijkste liquiditeitskenmerken van aandelen- en obligatie-ETF’s samen in de belangrijkste categorieën. Binnen aandelen worden ETF’s onderverdeeld in vier categorieën: ETF’s gericht op de VS, ETF’s gericht op Europa (inclusief pan-Europese, eurozone- en individuele blootstelling aan landen), mondiale en regionale ETF’s (mondiaal gediversifieerde fondsen en fondsen gericht op regio’s buiten de VS en Europa, zoals Azië-Pacific, Latijns-Amerika of opkomende markten) en sector ETF’s. Voor obligaties omvat de classificatie ETF’s gericht op de VS, ETF’s gericht op Europa en ETF’s gericht op obligaties wereldwijd en opkomende markten. In bijlage 1 vergelijken we ook de statistieken voor de verschillende landen.

Bid-ask Spread

Voor elke ETF-notering op elke dag, berekenen we de tijdgewogen gemiddelde intraday bid-ask spread in basispunten (bps). Vervolgens nemen we een eenvoudig gemiddelde over alle handelsdagen voor elke ETF-notering en nemen we gelijkgewogen gemiddelden over alle ETF-noteringen. Uit onze analyse blijkt dat Amerikaanse en Europese aandelen-ETF’s een kleinere gemiddelde spread hebben (respectievelijk 17,3 en 15,4 basispunten) dan mondiale en regionale aandelen-ETF’s (24,8 basispunten) en sector aandelen-ETF’s (25,6 basispunten). In de categorie obligaties hebben Amerikaanse en Europese ETF’s ook kleinere spreads (respectievelijk 17,0 bps en 14,0 bps) dan obligatie-ETF’s uit de wereld- en opkomende markten (27,7 bps).

Handelsvolume

Het handelsvolume is een andere belangrijke maatstaf voor marktliquiditeit. Voor elke ETF-notering berekenen we het gemiddelde dagelijkse handelsvolume over alle handelsdagen en nemen vervolgens een gelijkgewogen gemiddelde over ETF-noteringen binnen dezelfde beleggingscategorie en met dezelfde beleggingsstijl. Van alle groepen laten Amerikaanse aandelen-ETF’s het hoogste gemiddelde dagelijkse handelsvolume zien, gevolgd door Amerikaanse obligatie-ETF’s en Europese aandelen-ETF’s.

Handelsvolume bij beursopening en -sluiting

Het handelsvolume bij beursopening en -sluiting is een mechanisme dat wordt gebruikt om de openings- en slotkoersen van aandelen op elke handelsdag te bepalen. Voor ETF’s vertegenwoordigen openings- en sluitingstransacties respectievelijk 3,3% en 4,5% van het dagelijkse totale handelsvolume. De omvang van de slotkoers voor ETF’s is veel kleiner dan die voor individuele aandelen, welke voor Europese gewone aandelen bijna 30% bedraagt.⁵ Sterker nog, 57% van de ETF’s ziet regelmatig helemaal geen handelsvolume in de slotkoersen en minder dan de helft van hun handelsdagen kent een slotkoerstransactie. 

Om te zien hoe de marktmicrostructuur in de loop van de tijd is veranderd, worden in figuur 2 tijdreeksgrafieken weergegeven van de bid-ask spread, het handelsvolume en het volume bij beursopening- en sluiting als percentage van het dagelijkse totale handelsvolume van januari 2024 tot en met juni 2025. Twee opvallende marktgebeurtenissen zorgden voor aanzienlijke marktbewegingen:

• 5 augustus 2024: De wereldwijde aandelenmarkten kelderden en de volatiliteit nam toe.
• 7 april 2025: Een piek in de volatiliteit volgde op de aankondiging van nieuwe importheffingen door de Amerikaanse president Donald Trump.

In beide gevallen bereikten de bid-ask spread en het handelsvolume van de ETF een scherpe piek. Wat betreft het handelsvolume zien we een duidelijk periodiek patroon: het volume bij de beursopening stijgt elke maandag, terwijl het volume bij de sluitende veilingen stijgt op de laatste handelsdag van elke maand.⁶

Veel beleggers die in ETF’s handelen, vragen zich af wanneer het beste moment is om een order te plaatsen om de transactiekosten te minimaliseren. Lagere transactiekosten gaan doorgaans gepaard met een kleinere bid-ask spread en een hoger handelsvolume. Om te onderzoeken hoe de spread en het volume gedurende de dag veranderen, berekenen we de intraday bid-ask spread en het volume voor elke interval van 15 minuten en nemen vervolgens het gelijkgewogen gemiddelde over de dagen en ETF’s. Alle tijden zijn omgerekend naar de tijd in Londen (GMT+1). Figuur 3 toont de intraday-grafieken van de ETF-bid-ask spread en de verdeling van het handelsvolume. Vlak voor de opening van de markt is de spread het grootst, om vervolgens aanzienlijk te dalen en is 30 minuten na de opening relatief stabiel. De bredere spread vlak voor de opening van de markt kan het gevolg zijn van een groter prijsrisico voor geautoriseerde deelnemers (AP’s) en handelaren die markten creëren in een ETF, wanneer de onderliggende aandelenmarkt informatie van de afgelopen nacht verwerkt. We zien ook drie opvallende spread-blips om 13:30, 14:30 en 15:00 (respectievelijk overeenkomend met 8:30, 9:30 en 10:00 in New York), die overeenkomen met de publicatie van Amerikaanse macro-economische data en de opening van de Amerikaanse aandelenmarkt. Daarentegen vertoont het intraday ETF-volume een U-vorm, met het hoogste handelsvolume direct na opening van de markt, gevolgd door een daling en een relatief stabiele periode tot het middaguur, voordat het rond 13:30 uur weer toeneemt, wanneer de Amerikaanse macro-economische data worden vrijgegeven. De periode van 14:30 tot 16:30 uur is doorgaans het meest liquide handelsmoment voor ETF’s, aangezien deze samenvalt met de handelsuren op de Amerikaanse markt.

Europa is de op één na grootste ETF-markt ter wereld, na de Verenigde Staten. In tegenstelling tot beleggingsfondsen bieden ETF’s beleggers de mogelijkheid om tijdens de openingstijden van de beurs op de open markt te handelen. Inzicht in de liquiditeit van ETF’s kan beleggers daarom helpen betere handelsresultaten te behalen. Hoewel ongeveer 70% van de handel op deze markt buiten de beurs plaatsvindt vanwege de grote deelname van institutionele beleggers, levert analyse van de activiteit op de beurs nog steeds waardevolle inzichten op. Onze analyse van de handel in UCITS ETF’s op de beurzen laat zien hoe handelsvolumes en bid-ask spreads variëren, afhankelijk van de beleggingscategorieën en beleggingsstijlen, en hoe ze veranderen gedurende de dag en in de loop van de tijd.

Bijlage 1: ETF Bid-Ask spread en handelsvolume per opgenomen land

Figuur A1 vat de liquiditeitskenmerken van aandelen en obligatie ETF’s in de verschillende opgenomen landen samen. Het Verenigd Koninkrijk (London Stock Exchange) heeft het grootste aantal noteringen en het hoogste handelsvolume in zowel aandelen- als obligatie ETF’s. Duitsland (Xetra) en Italië (Borsa Italiana) staan respectievelijk op de tweede en derde plaats qua handelsvolume. De bid-ask spreads zijn relatief consistent over de markten, variërend van 15 tot 30 basispunten. Wat betreft handelsactiviteiten registreert het Verenigd Koninkrijk het laagste handelsvolume bij opening van de beurs (1,3%–1,4% van het dagelijkse volume), terwijl Frankrijk (Euronext Parijs) het hoogste volume laat zien bij sluiting (13,2%–15,1% van het dagelijkse volume).